Belirli Süreli İş Sözleşmesi Ne Zaman Yapılır, Bitince Hangi Haklar Doğar?

Belirli süreli iş sözleşmesi, baştan bir bitiş tarihi ya da işin tamamlanması gibi nesnel bir olaya bağlanan yazılı sözleşmedir. Süresi dolunca kendiliğinden sona erer ve kıdem ile ihbar tazminatı doğmaz, bu sonuç yalnızca sözleşme sağlıklı kurulmuşsa geçerlidir. Esaslı neden olmadan art arda yenilenen sözleşmeler belirsiz süreli sayılır ve tazminat hakkı baştan yazılmış olur.

Belirli süreli sözleşme hangi durumda yapılabilir?

Belirli süreli sözleşme, işin niteliği ya da süresinin önceden belli olması gibi bir esaslı nedene dayanıyorsa yapılabilir. Mevsimlik iş, proje süresiyle sınırlı çalışma, doğum izni nedeniyle boşalan kadroyu geçici doldurma ve yoğun kampanya dönemi bunlara örnektir.

İşveren sözleşmeyi yazılı yapmalı, bitiş tarihini ya da bitişi belirleyecek olayı açıkça yazmalıdır. Yazılı olmayan veya süresi belli olmayan sözleşme belirsiz süreli kabul edilir. Sadece “geçici çalışacak” demek yetmez, neden yazılmadığı için ilk yenilemede sorun çıkar.

Deneme süresi bu sözleşmeyle birlikte kullanılabilir. 6 aylık bir sözleşmenin ilk ayı deneme olarak yazılabilir, ayrıntısı deneme süresi yazımızda var.

Zincirleme sözleşme neden belirsiz süreliye dönüşür?

Esaslı neden olmadığı halde belirli süreli sözleşme birbirini izleyecek biçimde birden fazla yapılırsa, sözleşme baştan itibaren belirsiz süreli sayılır. Bu hükmün amacı, işverenin kıdem ve iş güvencesi haklarını sürekli sözleşme yenileyerek atlamasını önlemektir.

Aradaki boşluk da kurtarmaz. İki sözleşme arasında kısa bir ara verip yeniden aynı kişiyi almak, yargı kararlarında genellikle kesintisiz çalışma olarak değerlendirilir. Örnek bir senaryo:

Durum	Hukuki sonuç
6 aylık sözleşme, süresi dolunca çıkış	Kıdem ve ihbar tazminatı yok, SGK kodu 5
Aynı kişiyle esaslı neden olmadan 2. sözleşme	Baştan belirsiz süreli sayılır
2 yılı bulan zincirde işverenin çıkarması	Kıdem ve ihbar tazminatı doğar
Esaslı neden her yenilemede yazılı	Zincir geçerli kalır

Zincirin sonunda işçiyi çıkaran işveren, tüm çalışma süresi için kıdem hesabı yapar. Brüt 33.030 TL ücretle 2 tam yıl çalışmış biri için kıdem tutarı 2 × 33.030 = 66.060 TL brüt olur, tavan bu ücrette devreye girmez. Hesabın nasıl yapıldığını kıdem tazminatı yazımızda görebilirsiniz.

Süre dolmadan fesih olursa ne olur?

Haksız fesih yapan taraf diğerine zarar öder. İşveren sözleşmeyi haklı sebep olmadan süresinden önce bitirirse, işçi sözleşmenin kalan süresine ait ücreti talep edebilir. 6 aylık sözleşmede 2 ay kala yapılan haksız fesihte, 33.030 TL brüt ücretle kabaca 2 × 33.030 = 66.060 TL brüt bir alacak doğabilir. Mahkeme somut olaya göre bu tutarda indirim yapabilir, rakam yol göstericidir.

İşçi de haklı sebep olmadan süresinden önce ayrılırsa işveren zararını isteyebilir. Haklı sebep varsa, örneğin ücretin ödenmemesi veya sağlık nedeniyle çalışamama, bu talepler doğmaz.

Bitişte bordro ve SGK tarafında ne yapılır?

Süre dolduğunda yapılacak işler sıralıdır:

1. Son ayın ücreti, kullanılmayan yıllık izin ücreti ve varsa fazla mesai alacakları hesaplanır.
2. Hak edilmiş yıllık izin varsa izin ücreti ödenir. İzin hakkı doğmamışsa bu kalem çıkmaz.
3. SGK’ya işten çıkış bildirgesi 5 kodu ile verilir. Kodların tamamı için SGK çıkış kodları yazımıza bakabilirsiniz.
4. İşçiye çalışma belgesi verilir.

Çıkış kodunun yanlış seçilmesi işçinin işsizlik ödeneği hakkını etkileyebilir. Süresi dolan sözleşme işsizlik ödeneği açısından işveren tarafından sona erdirme sayılır. Ödeneğin nasıl hesaplandığını işsizlik ödeneği yazımızda anlattık.

Çok sayıda belirli süreli çalışan varsa her birinin bitiş tarihi farklıdır. Excel listesiyle takip edilen yerlerde bir bitiş gününün kaçırılması, hem fazladan prim ödemesine hem de zincirleme sözleşme riskine yol açar.