KOBİ'ler İçin İSG Yükümlülükleri Nelerdir?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 1 çalışanı olan işyerini bile kapsar; “10 kişinin altındayım, İSG beni ilgilendirmez” varsayımı 2026’da artık geçerli değildir. 1 Ocak 2025’ten itibaren az tehlikeli sınıftaki işyerleri de iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmeti almak zorunda; küçük işletmeler için tanınan tek kolaylık, belirli koşullarla işverenin bu görevi kendisi üstlenebilmesidir.

İSG mevzuatı hangi işyerlerini kapsar?

Kanun, kamu ve özel sektör ayrımı yapmadan, çalışan sayısına bakmadan tüm işyerlerini kapsam içine alır. İşyerleri Sosyal Güvenlik Kurumu sicil kaydındaki NACE koduna göre az tehlikeli, tehlikeli veya çok tehlikeli olmak üzere üç tehlike sınıfından birine yerleştirilir; yükümlülüklerin ağırlığı bu sınıfa ve çalışan sayısına göre değişir. Bir ofis veya yazılım şirketi genelde az tehlikeli sınıfta yer alırken, imalat, inşaat veya lojistik işletmeleri çoğunlukla tehlikeli ya da çok tehlikeli sınıfta değerlendirilir.

KOBİ sahiplerinin sık yaptığı hata, tehlike sınıfını ve dolayısıyla hangi yükümlülüklerin kendilerine uygulandığını hiç sorgulamamaktır. Sınıf, e-Devlet üzerinden veya SGK işyeri dosyasından kolayca sorgulanabilir; yanlış varsayılan bir sınıf, eksik kalan bir yükümlülük anlamına gelir. Örneğin gerçekte tehlikeli sınıfta yer alan bir üretim işletmesi kendini az tehlikeli sanıp işveren muafiyetinden yararlanmaya çalışırsa, hem risk değerlendirmesi hem de uzman/hekim yükümlülüğü açısından denetimde eksik çıkar.

Risk değerlendirmesi neden küçük işletme için de zorunlu?

Risk değerlendirmesi, işyerindeki tehlikelerin belirlenip önlem planına bağlandığı yazılı bir çalışmadır ve çalışan sayısından bağımsız olarak her işyeri için zorunludur. Az tehlikeli işyerlerinde en geç 6 yılda bir, tehlikeli işyerlerinde 4 yılda bir, çok tehlikeli işyerlerinde 2 yılda bir yenilenmesi gerekir; işyerinde yeni bir makine, süreç veya bina değişikliği olduğunda da güncellenmesi şarttır.

Tehlike sınıfı	Risk değerlendirmesi yenileme süresi
Az tehlikeli	En geç 6 yılda bir
Tehlikeli	En geç 4 yılda bir
Çok tehlikeli	En geç 2 yılda bir

Denetimde en sık karşılaşılan eksiklik, risk değerlendirmesinin hiç yapılmamış ya da yıllar önce yapılıp bir daha güncellenmemiş olmasıdır. Bu ihlal tek seferlik değil, düzeltilmediği sürece her ay yeniden uygulanabilen, tehlike sınıfı ve çalışan sayısı arttıkça katlanarak büyüyen bir idari para cezasına konu olur.

İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi ne zaman gerekir?

1 Ocak 2025 tarihinden itibaren, az tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri dahil olmak üzere neredeyse tüm işyerleri iş güvenliği uzmanından ve işyeri hekiminden hizmet almak zorundadır. Bu hizmet iki yoldan sağlanabilir: işletmenin kendi bünyesinde uzman veya hekim istihdam etmesi, ya da bir Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB) ile sözleşme yapması. Çoğu KOBİ için OSGB üzerinden hizmet almak, tam zamanlı istihdamdan daha ekonomik bir seçenektir.

Tek istisna, 50’den az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerleridir: bu işyerlerinde işveren ya da işveren vekili, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı işbirliğiyle verilen sertifika programını tamamlarsa, işe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri hariç iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini bizzat yürütebilir. Tehlikeli veya çok tehlikeli sınıftaki bir işyeri, çalışan sayısı ne olursa olsun bu istisnadan yararlanamaz; mutlaka uzman veya hekim hizmeti almak zorundadır.

İşveren kendisi bu görevi ne zaman üstlenebilir, ne zaman üstlenemez?

Küçük bir atölye veya 15 kişilik bir ofis işleten bir işveren için üç seçenek vardır: sertifikalı eğitimi tamamlayıp görevi kendisi yürütmek, OSGB’den hizmet almak veya bünyesinde uzman/hekim istihdam etmek. İlk seçenek yalnızca az tehlikeli sınıfta ve 50 kişinin altındaki işyerlerinde geçerlidir, ayrıca işe giriş ve periyodik muayeneleri kapsamaz; bu iki kalem her durumda bir işyeri hekiminden alınmak zorundadır. Karar verirken işyerinin gerçek tehlike sınıfını doğru tespit etmek, en kritik adımdır; yanlış sınıflandırma hem eksik yükümlülüğe hem de denetimde ceza riskine yol açar.

50 ve üzeri çalışanı bulunan ve 6 aydan uzun sürecek işlerin yapıldığı işyerlerinde ayrıca bir İSG kurulu kurulması gerekir. Kurulda işveren temsilcisi, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, insan kaynakları yetkilisi ve işçi temsilcisi yer alır; kurul en az ayda bir toplanıp alınan kararları tutanağa bağlar.

Temel İSG eğitimi, iş kazası bildirimi ve takvimi kaçırmamak

İSG uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmenin dışında, her çalışana temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmesi ayrı bir yükümlülüktür ve tehlike sınıfından bağımsız olarak tüm işyerlerini kapsar. Eğitim süresi ve tekrar sıklığı tehlike sınıfına göre değişir: az tehlikeli işyerinde en az 8 saat ve 3 yılda bir, tehlikeli işyerinde en az 12 saat ve 2 yılda bir, çok tehlikeli işyerinde en az 16 saat ve yılda bir yenilenir. Yeni işe başlayan her çalışana, göreve başlamadan önce bu eğitimin verilmiş olması ve eğitim kaydının imzalı şekilde tutulması istenir. KOBİ’lerde bu eğitim genellikle OSGB üzerinden toplu olarak alınır; sorun çoğu zaman eğitimin verilmemesinden değil, verilen eğitimin kanıtının (katılım listesi, sertifika, tekrar tarihi) düzenli saklanmamasından çıkar.

Bir iş kazası yaşandığında işveren, olayı yetkili kolluk kuvvetlerine derhal bildirmek zorundadır. Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirim için ise süre kazanın meydana geldiği günden itibaren en geç 3 iş günüdür; bu süre hesaplanırken hafta sonu ve resmi tatiller dikkate alınmaz. Süre kaçırıldığında hem idari para cezası hem de kazazedenin geçici iş göremezlik ödeneğinin işveren tarafından karşılanması riski doğar.

Çoğu KOBİ’de asıl sorun mevzuatı bilmemek değil, bilinen yükümlülüğün takvimini kaçırmaktır: periyodik muayene tarihi geçmiş çalışan, süresi dolmuş risk değerlendirmesi, tamamlanmamış temel İSG eğitimi gibi. KVKK kapsamında çalışan verilerinin nasıl korunacağını anlattığımız yazımızda değindiğimiz gibi, İK ve İSG kayıtlarının dağınık klasörlerde değil tek bir sistemde tutulması, hangi tarihin yaklaştığını görmeyi kolaylaştırır ve bir denetimde eksik belge riskini azaltır.

Küçük bir işletmede İSG’yi elle takip etmek genellikle şu üç noktada aksar: periyodik muayene takvimi unutulur, eğitim sertifikaları kağıt dosyada kalır ve risk değerlendirmesinin yenileme tarihi kimsenin ajandasında yer almaz. Bu takvimlerin dijital ortamda, hatırlatmalı bir sistemde tutulması, İSG uyumunu tek seferlik bir proje olmaktan çıkarıp sürekli bir rutine dönüştürür.